Nhân cách
Khó khăn và rối loạn nhân cách: hiểu để hỗ trợ, tránh gán nhãn
Phân biệt đặc điểm nhân cách với rối loạn nhân cách; tiếp cận những khuôn mẫu cảm xúc và quan hệ bằng sự thận trọng, tôn trọng.
Các từ như “ái kỷ” hay “ranh giới” đôi khi được dùng quá nhanh để giải thích xung đột. Khi một thuật ngữ chuyên môn trở thành nhãn dán, những khó khăn thật của người trong cuộc có thể bị bỏ qua. Tiếp cận nhân cách cần sự thận trọng và tôn trọng.
Ảnh bìa là hình minh họa những hình thể nguyên vẹn, không mô phỏng chẩn đoán hay người thật.
Đặc điểm nhân cách không đồng nghĩa với rối loạn nhân cách
Nhân cách liên quan đến những cách suy nghĩ, cảm nhận và hành xử tương đối ổn định. Một đặc điểm riêng lẻ, một phản ứng khi căng thẳng hay một mâu thuẫn quan hệ không đủ để xác định rối loạn.
Khi đánh giá rối loạn nhân cách, người có chuyên môn xem xét những khuôn mẫu kéo dài, xuất hiện trong nhiều hoàn cảnh và gây đau khổ hoặc ảnh hưởng đáng kể đến chức năng. Bối cảnh văn hóa và quá trình phát triển cũng cần được hiểu. Nguồn: Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ.
Vì sao cần tránh tự gán nhãn?
Cách một người kể về mình trong một cuộc gặp hoặc một hành vi trên mạng chỉ cung cấp một phần thông tin. Những khó khăn liên quan đến cảm xúc, quan hệ, sang chấn hoặc khí sắc có thể có biểu hiện chồng lấp, nên không thể suy ngược từ một dấu hiệu đến chẩn đoán.
Chẳng hạn, rối loạn nhân cách ranh giới có thể liên quan đến khó điều hòa cảm xúc, cảm nhận bản thân thiếu ổn định và quan hệ nhiều biến động. Điều này không đồng nghĩa với rối loạn lưỡng cực hay “đa nhân cách”. Việc phân biệt cần đánh giá đầy đủ, không dựa vào một danh sách ngắn. Nguồn: NIMH.
Khó khăn nhân cách có thể được hỗ trợ
Những khuôn mẫu lâu dài không có nghĩa là con người không thể thay đổi. Chăm sóc cần được điều chỉnh theo nhu cầu; trị liệu tâm lý có thể giúp người trải nghiệm hiểu và làm việc với những khó khăn trong cảm xúc, suy nghĩ và quan hệ.
Thuốc đôi khi được bác sĩ chỉ định cho các tình trạng đi kèm. Không nên hiểu rằng có một loại thuốc chung có thể thay đổi toàn bộ nhân cách. Quá trình hỗ trợ cần thời gian, mục tiêu thực tế và sự phối hợp phù hợp. Nguồn: NHS.
Quan tâm đến trải nghiệm và giới hạn trong quan hệ
Thay vì hỏi “Người này thuộc kiểu rối loạn nào?”, bạn có thể mô tả hành vi cụ thể: điều gì thường xảy ra, tác động đến mình ra sao và giới hạn nào cần được trao đổi. Đây là thông tin hữu ích cho cuộc gặp chuyên môn, kể cả khi chưa có chẩn đoán.
Tôn trọng người có khó khăn tâm lý không có nghĩa là phải chấp nhận hành vi gây tổn hại. Bạn có thể tìm hỗ trợ cho chính mình và ưu tiên sự an toàn khi cần. Đồng thời, một chẩn đoán không xác định toàn bộ phẩm chất, năng lực hay giá trị của người đó.
Trao đổi sự phù hợp trước khi bắt đầu
Bạn có thể tìm hiểu tham vấn tại Mindful Space để trao đổi nhu cầu và những khuôn mẫu đang ảnh hưởng đến đời sống. Chẩn đoán, kế hoạch điều trị hoặc chuyển dịch vụ cần được cân nhắc bởi người có chuyên môn phù hợp. Bài viết không dùng để tự chẩn đoán hay đánh giá nhân cách của người khác.