Cảm xúc và quan hệ
Mất bao lâu để thay đổi kiểu gắn bó?
Nhìn lại những khuôn mẫu gắn bó, khả năng thay đổi và vai trò của các kết nối an toàn trong đời sống.
CÓ NHỮNG KIỂU GẮN BÓ NÀO?
Theo lí thuyết gắn bó (Attachment Theory) thì có 4 kiểu gắn bó:
1. Secure Attachment (Gắn bó an toàn)
Thoải mái với sự gần gũi lẫn sự độc lập. Tin tưởng vào bản thân và người khác.
Ví dụ: "Tôi đáng yêu và người khác đáng tin cậy."
2. Anxious (Preoccupied) Attachment (Gắn bó lo âu)
Lo lắng bị bỏ rơi, khao khát được chấp nhận, sợ bị từ chối.
Ví dụ: "Tôi cần người khác để cảm thấy mình có giá trị."
3. Avoidant (Dismissive) Attachment (Gắn bó né tránh)
Sợ sự thân mật, đề cao độc lập quá mức, tránh né cảm xúc.
Ví dụ: "Tôi chỉ có thể dựa vào chính mình."
4. Disorganized (Fearful-Avoidant) Attachment (Gắn bó hỗn loạn)
Vừa khao khát gần gũi, vừa sợ bị tổn thương. Hành vi mâu thuẫn, khó dự đoán.
Ví dụ: "Tôi sợ hãi cả sự gần gũi lẫn cô đơn."
(Có một bài hit mô tả về trạng thái này là bài “Nhiều khi muốn một mình nhưng sợ cô đơn”)
-->Trong 4 kiểu này thì chỉ có 1 kiểu đầu tiên là lành mạnh và 3 kiểu còn lại là không lành mạnh.
(Bài Facebook gốc có nhắc đến một bài tự đánh giá ở phần bình luận.)
VÌ SAO PHẢI THAY ĐỔI? (Từ không lành mạnh thành lành mạnh)
Với người có kiểu gắn bó an toàn thì đây là những điều mô tả về họ:
- Dễ yêu thương và được yêu thương.
- Biết tạo ranh giới lành mạnh.
- Không hoảng loạn khi bị từ chối hoặc xa cách tạm thời.
- Tự tin mà không phụ thuộc.
Còn với 3 kiểu còn lại, mô tả sẽ là
- Dễ rơi vào các mối quan hệ đau khổ (gắn bó ám ảnh, kiểm soát, hoặc né tránh).
- Khó tin tưởng người khác hoặc khó tự tin vào giá trị bản thân.
- Dễ kích hoạt các vòng luẩn quẩn cảm xúc tiêu cực (ghen tuông, giận dỗi, rút lui, cô đơn).
--> Nếu bạn đang ở trong 3 kiểu gắn bó không lành mạnh và thấy thoải mái với điều đó thì hãy cứ tiếp tục như vậy. Còn nếu bạn muốn thay đổi thành kiểu gắn bó an toàn thì hãy tiếp tục đọc bài viết này.
NGUỒN GỐC HÌNH THÀNH CÁC KIỂU GẮN BÓ LÀ GÌ?
Các kiểu gắn bó không tự nhiên sinh ra và cũng không tự nhiên mất đi, mà nó được hình thành từ sự phát triển tâm lý của con người. Như mối quan hệ của một người với người chăm sóc lúc nhỏ của họ, mà thông thường ba mẹ. Các kí ức cốt lõi, trải nghiệm sâu sắc khắc sâu vào trong ký ức của người đó. Các mối quan hệ hiện tại họ đang có, thông thường người gắn bó loại nào thường sẽ có lực hấp dẫn với những người có kiểu gắn bó tương tự.
CÁC KIỂU GẮN BÓ CÓ THAY ĐỔI ĐƯỢC KHÔNG?
CÓ. Theo các nghiên cứu và trải nghiệm của những nhà thực hành tham vấn trị liệu tâm lý thì các kiểu gắng bó có thể thay đổi được. Việc đó sẽ bắt đầu bằng việc họ nhận diện được kiểu hình gắn bó của họ.
Mất bao lâu để thay đổi?
Không có một mốc thời gian chung cho tất cả mọi người. Nhận diện mô thức, thử những cách phản ứng mới và xây dựng các kết nối an toàn có thể diễn ra với nhịp độ khác nhau. Các mốc tháng hoặc năm trong bản Facebook gốc nên được hiểu là hình dung về tiến trình, không phải lịch thay đổi đã được kiểm chứng hay cam kết kết quả.
YẾU TỐ GIÚP CHO SỰ THAY ĐỔI LÀ GÌ?
- Mức độ của tổn thương gắn bó ban đầu: Tổn thương càng lớn thì thì thời gian thay đổi càng lâu
- Mức độ chủ động và nhận thức: người tự nhận thức và chấp nhận mình đang ở kiểu hình gắn bó nào và sẵn sàng để thay đổi thì càng dễ cho quá trình thay đổi.
- Chất lượng mối quan hệ xã hội: càng được sống trong nhiều vòng tròn mối quan hệ mà họ có kiểu hình gắn bó an toàn thì càng dễ thay đổi.
- Có trị liệu hỗ trợ: Hỗ trợ tâm lý có thể tạo thêm không gian để nhận diện và điều chỉnh mô thức. Không thể suy ra một tỷ lệ rút ngắn thời gian áp dụng chung cho mọi người.
Trần M. Phúc
Tham khảo về khả năng thay đổi gắn bó: Attachment security and how to get it.
Bài gốc đăng trên Facebook ngày 27/04/2025. Xem bài Facebook gốc.
Ảnh gốc được giữ nguyên nội dung, chỉ chỉnh màu nhẹ và thêm logo Mindful Space.