Trí tuệ nội tâm
Mục đích tối thượng của đời người là gì?
Một suy ngẫm của Phúc về dừng lại, tự nhận thức và con đường nhìn thấy chính mình bằng sự từ bi.
Gần đây mình có nghe một nội dung được chia sẻ bởi Hoà Thượng Viên Minh, trả lời cho câu hỏi:
- “Mục đích của đời người là gì?”
- Hoà Thượng trả lời rằng mục đích tối thượng của đời người á là giác ngộ được chính mình.
Câu trả lời không mới với mình, nhưng trước giờ mình chưa biết diễn giải điều đó thông qua ngôn ngữ như thế nào, nên cái cách Hoà Thượng trả lời làm mình ngộ ra và thấy rõ nhiều điều, cũng có thể gọi là giác ngộ đó.
GIÁC NGỘ LÀ GÌ?
Đầu tiên, việc giác ngộ không phải là một điều tâm linh trừu tượng khó hiểu, giác ngộ là một trạng thái tâm lý mà mình nhìn thấy rõ, hiểu rõ hơn một vấn đề trước giờ mình đã trải qua nhiều lần nhưng chưa đúc kết được kinh nghiệm. Ví dụ như có những người đi hoài một con đường để đi làm, nhưng đến một ngày nọ họ mới chợt nhận ra có một dàn cây bông giấy sáng rực ở đầu đường.
Giác ngộ chính mình, là việc mình có khả năng tự nhận thức được những cảm giác, cảm xúc, suy nghĩ của mình, mình nhìn thấy được những niềm tin mà mình đang có và điều chi đã hình thành nên những niềm tin đó, nhìn thấy được những shadow (góc khuất tâm hồn) mà trước giờ mình không thấy hay sợ hãi không dám đối diện. Những cái thấy đó được nhìn với một con mắt ý thức đầy từ bi và không phán xét, sự thật là người ta tự phán xét bản thân nhiều hơn bất cứ ai khác trong cuộc đời.
Việc cảm nhận cảm giác của bản thân là một điều quan trọng để đi đến và chạm đến những phần khác của tâm hồn. Mình từng gặp những người họ có những cơn đau trong thân thể nhưng họ không biết rằng cơ thể họ đang đau, đang mệt mỏi và rịu rã. Bởi những suy nghĩ của họ bị cuốn đi bởi những nỗi đau tinh thần, lo toan trong đời sống, sự so sánh của bản thân với người khác, tiền tài hay danh vọng. Những cơn đau bị bỏ mặc và dồn nến cho đến một lúc họ không còn nhận ra bản thân họ nữa, phải dùng chất kích thích để để ngừng lại việc suy nghĩ, hay phải dùng việc tự làm đau mình để có được cảm giác bản thể.
DỪNG LẠI!
“Đi đâu loanh quoanh cho đời mỏi mệt…”
“… ngồi thật yên, nhìn rõ quê hương ngồi nghĩ lại mình…”
Để có được giác ngộ thì điều đầu tiên cần làm là có thể DỪNG LẠI, dừng lại được thì bạn sẽ thấy được rằng những sự chạy theo tiền tài, địa vị, danh tiếng, tình yêu, kích thích là những nỗ lực không hồi kết và kiệt sức để khoả lấp để những khoảng trống hiện sinh.
Một người bạn của mình kể một câu chuyện rằng có một người đàn ông đã hơn ba mươi tuổi, giàu có bậc nhất, không thiếu điều gì về vật chất, nhưng vẫn phải thường xuyên khoa khoang mình mặc bộ đồ hiệu trị giá tiền triệu, cố gồng lên trong giọng nói và cả bước đi để được ghi nhận là “anh giàu quá, anh giỏi quá, anh đàn ông quá,…”. Nói ra thì mới biết trong gia đình của anh, từ tuổi thơ ấu cho đến nay mẹ và ba của anh gần như không bao giờ ghi nhận những gì anh làm được, trong lòng anh luôn có một khoảng trống về việc “được ghi nhận”, “được nhìn thấy”. Cái nhu cầu đó không được nhìn thấy để đáp ứng đúng và lành mạnh nên dù đã đủ đầy về mặt tài chính và tài năng nhưng anh vẫn luẩn quẩn trong cuộc đời để thể hiện rằng mình giỏi và ổn với người khác.
CUỐN THEO VÔ THỨC
Những biểu hiện khi mình vẫn chưa giác ngộ:
- là khi mình vẫn còn bị kéo theo bởi những dẫn dắt bởi vô thức, bởi những tổn thương trong quá khứ mà mình chưa nhìn thấy. Ví dụ như người đàn ông ở trên, đi tìm kiếm sự ghi nhận của người khác vì không có được ghi nhận từ người nuôi dưỡng từ thuở bé.
- mình đi đến trong cuộc đời, những điều mình làm là bị kéo theo bởi những nỗi lo, nỗi sợ hãi, sự bất an; thường thì họ cũng là những người dễ nổi giận và bốc hoả. Ví dụ mình mua một vật phẩm phong thuỷ bởi vì nghe người bán nói rằng nó có năng lượng để xoa đuổi tà ma, mình đi cắt duyên âm vì những người yêu của mình đều làm tổn thương và rời xa mình,…
- Tìm kiếm những kích thích và hạnh phúc bên ngoài nhưng thường trực một cảm giác trống rỗng, vô nghĩa và mất kết nối.
CON ĐƯỜNG GIÁC NGỘ CHÍNH MÌNH
Giác ngộ chính mình đem lại một cảm giác dễ chịu, thoải mái và tự tại thực sự, mình cảm thấy được rằng mình vừa có thể sống được một mình nhưng mình vẫn có những kết nối sâu sắc với người khác. Có một câu hát làm mình nghĩ sẽ mô tả được việc giác ngộ và giải phòng chính mình:
“Một mai qua cơn mê
Xa cuộc đời bềnh bồng
Anh lại về bên em
Ngày gió mưa không còn
Nên đường dài thật dài
Ta mặc tình rong chơi”
Trích Một Mai Qua Cơn Mê – Lâm Nhã Phong
Qua cơn mê mình sống được là chính mình, chạm vào những thực tại hạnh phúc của đời sống, “Anh lại về bên em” như là cảm giác mình quay về và hỏi han em bé bên trong mình và chăm sóc những nhu cầu của em bé. Dù có gió mưa trong cuộc đời thì ta vẫn an nhiên, mặc áo mưa và rong chơi với chính mình.
Về mặt chuyên môn thì mình nghĩ rằng những con đường liệt kê bên dưới đây sẽ là những con đường dẫn đến giác ngộ chính mình:
- Chú tâm (mindfulness): thực hành quan sát cảm giác, cảm xúc, suy nghĩ của mình như chính nó là.
- Phản tư nội tâm: viết nhật ký, thiền, ngồi yên chiêm nghiệm, trị liệu tâm lý
- Đối diện khổ đau: đó là một điều vô cùng khó, việc đối diện chính mình đòi hỏi một sự mạnh mẽ và dũng cảm về nội tâm.
- Nhìn ra gia trị sống cốt lõi: thấy được những giá trị sống phù hợp với bản thể của mình sống theo những điều đó và sẵn sàng buông bỏ những điều không liên quan đến những giá tri đó.
Bằng trải nghiệm của mình và những thân chủ thì mình biết rằng hành trình giác ngộ không chỉ là con đường dành riêng cho những bậc tu hành mà là hành trình mọi người đều có thể đi và nên đi, vì đó là một con đường hạnh phúc, mình bước tới với niềm hân hoang trên khuôn mặt và hoa nở dưới chân.
ThS Tâm lý Minh Phúc
Bài gốc đăng trên Facebook ngày 20/05/2025. Xem bài Facebook gốc.
Ảnh gốc được giữ nguyên nội dung, chỉ chỉnh màu nhẹ và thêm logo Mindful Space.