Hiểu mình
Vì sao biết rõ vẫn khó đi?
Khi hiểu biết chưa đủ để thay đổi cảm xúc, ta có thể cần thêm sự thành thật với mình và một kết nối đồng hành an toàn.
(Hay vì sao thông minh nhưng vẫn khổ?)
Có một số người đã đọc đọc nhiều sách, dùng cả Google hay AI để cố hiểu biết về vấn đề của mình. Họ biết rõ rằng mình đã bị trầm cảm, họ bị rối loạn lo âu, họ đi gặp nhiều bác sĩ tâm thần và nhà tâm lý để xác nhận điều đó. Nhưng sau tất cả họ vẫn thấy có điều gì đó không đúng, họ vẫn còn đau khổ với vấn đề mà họ đã tìm hiểu rất rõ.
Vì sao lại như vậy?
Trong tâm lý có một khái niệm gọi là “trí thức hoá” (Intellectualization), từ này được dùng để nói về những người cố gắng dùng kiến thức, lí tính để mô tả về vấn đề của mình. Nhưng thực ra đó là một lớp phòng vệ đẹp đẽ để họ không phải đối diện với những cơn sóng dữ cảm xúc thực sự bị gây ra bởi những sang chấn mà họ đã và đang trải qua.
Chúng ta có thể khá là quen thuộc với những người đó, hoặc nếu chúng ta không thấy thì người đó rất có thể là ta.
- Đó là một người bắt đầu đăng ký các khoá học học tâm lý vì cảm thấy mình đang phải đối diện với cảm xúc khó khăn mà mình chưa biết gọi tên nó là gì. Để rồi sau khoá học đó điều họ có là kiến thức và đau khổ vẫn ở lại với họ.
- Là một người có thể thao thao bất tuyệt về các khái niệm Triết học, Phật giáo, Đạo giáo,… nhưng khuôn mặt vẫn hiện rõ sự u buồn, khó chịu.
- Đó có thể là một người vô cùng nhiệt huyết đi học về Yoga, thiền, thiền chuông,… và có thể đã trở thành người hướng dẫn thực hành nhưng khi nói chuyện với họ ta cảm thấy vẫn có điều gì đó không ổn với họ.
Trong kinh Nikaya SN 54.9–10 có nói về một sự kiện các nhà sư sau khi thực hành quán bất tịnh đã 44 tập thể về có những sự hiểu lầm trong lời dạy của Đức Phật. Đây cũng là sự kiện khiến Đức Phật phải thay đổi trong việc hướng dẫn thực hành từ việc chỉ quán bất tịnh đơn thuần sang quán niệm hơi thở để cân bằng.
Điều đó chỉ ra cho ta thấy rằng câu chuyện để vượt qua các đau khổ của tinh thần thì việc đọc sách hay tiếp cận ở bề mặt thôi không đủ. Nó đòi hỏi chúng ta một sự dũng cảm lớn và cả sự hướng dẫn cần thiết nữa.
Vì sao cần dũng cảm? Bởi vùng đất của những nỗi đau là một vùng đất mới, xa lạ, nơi là lí lẽ logic (dù siêu đẳng) cũng không thể giải thích được. Nếu để mô tả thì vùng đất đó giống như một bức tranh trừu tượng khó hiểu nhất mà các bạn từng thấy ở đâu đó ấy.
Vì sao cần sự đồng hành? Nếu vấn đề bạn đang gặp phải được giải quyết thông qua việc đọc sách hay tham gia các khoá học, khoá tu thì chúc mừng bạn, bạn phù hợp với điều đó. Nhưng nếu sau những điều đó trong lòng bạn vẫn còn những khoảng trống vô cùng thì có lẽ một sự hướng dẫn là vô cùng cần thiết.
Vì chúng ta là một sinh vật bày đàn chúng ta cần được kết nối an toàn. Và vì giữa những chơi vơi của cơn bão lòng bạn sẽ cần chiếc phao để cứu sinh trong giai đoạn đầu.
Tri thức như là một lớp mặt nạ, mà khi bạn đẹo nó lên thì bạn nghĩ rằng bạn đã ổn và bạn cũng gồng lên để người khác nghĩ bạn vẫn ổn. Nhưng sau khi đọc đến dòng này thì bạn vẫn thử thành thật để trả lời câu hỏi “Bạn có đang thực sự ổn không?” nhé!
Hãy thật sự thật lòng, bởi vì nhiều khi cái sự chấp nhận mình như mình là thì bạn đã đi được một đoạn dài của sự trưởng thành cảm xúc rồi đó.
Minh Phúc
Bài gốc đăng trên Facebook ngày 13/12/2025. Xem bài Facebook gốc.
Ảnh gốc được giữ nguyên nội dung, chỉ chỉnh màu nhẹ và thêm logo Mindful Space.