Hiểu mình
Những tiếng nói trong đầu
Từ câu chuyện của Eleanor Longden, Phúc suy nghĩ về lắng nghe không phán xét và sự đồng hành chuyên môn khi có trải nghiệm nghe tiếng nói.
Với những người gặp ảo thanh hay ảo giác thì trải nghiệm đó là một sự sợ hãi bởi tiếng nói đó rất thật nhưng nhìn xung quanh không có ai cả.
Khi bắt đầu kể lại những trải nghiệm đó với người khác thì điều nhận được sẽ là sự kì thị và khó hiểu. Khi trao đổi với chuyên gia, việc đánh giá cần xem xét nhiều khả năng; nghe tiếng nói không đồng nghĩa chắc chắn với tâm thần phân liệt.
Gần như chắc chắn rằng những phản ứng đầu tiên của mọi người sẽ là một sự chống đối quyết liệt các giọng nói đó. Như cách mê tín thì sẽ đến gặp thầy bói để trừ tà bằng một buổi lễ áp vong. Hay các bác sĩ thông thường sẽ dùng thuốc để giảm các các tiếng nói trong đầu đó nhanh nhất có thể. Hay chính những người có trải nghiệm đó sẽ bất lực, căng thẳng tột độ làm mọi cách có thể để tiếng nói đó dừng lại.
Sự kì thị và chống đối đó thường sẽ dẫn đến việc người có các trải nghiệm ảo thanh hay ảo giác sẽ rất hạn chế trong việc chia sẻ những trải nghiệm đó với những người xung quanh và cô lập mình với các mối quan hệ xung quanh. Các cảm xúc tiêu cực từ sự chống đối đó sẽ thổi bùng thêm mức độ và sự cực đoan các ảo thanh và ảo giác đó, thậm chí sẽ khiến những người có trải nghiệm ảo thanh hay ảo giác tự hại mình hoặc hại người.
Trong chia sẻ về trải nghiệm ảo thanh của mình tại diễn đàn TED, Longden đã chia sẻ một cách tiếp cận khác đối với những người gặp ảo thanh hay ảo giác.
- Trải nghiệm ảo thanh hay ảo giác không phải là hiếm, có nhiều người từng trải nghiệm điều này.
- Nguyên nhân của ảo thanh hay ảo giác đến từ nhiều yếu tố: mệt mỏi, kiệt sức, căng thẳng sau sang chấn, tâm thần phân liệt, đau buồn vì mất người thân, trải nghiệm tâm linh.
- Và ý quan trọng nhất: Trong cách tiếp cận Longden chia sẻ từ trải nghiệm của mình, việc tìm hiểu ý nghĩa cá nhân của tiếng nói có thể mở ra một cách lắng nghe cảm xúc. Đây không phải lời giải thích nguyên nhân cho mọi trải nghiệm ảo thanh hoặc ảo giác.
Về kinh nghiệm cá nhân, mình đã từng tiếp xúc với những bạn thân chủ có trải nghiệm ảo thanh hay ảo giác tương tự như vậy. Mình cũng đã thấy hiệu quả thực sự của việc tạo ra một không gian an toàn, không phán xét để họ có thể chia sẻ ra những ảo thanh - ảo giác đó. Sau khi được nghe được hiểu và đi sâu vào những ý nghĩa của giọng nói đó thì họ đã sống thanh thản hơn, bình an hơn. Có những bạn trước đây dùng thuốc để trấn áp những giọng nói đó thì nay đã học đuọc cách hoà hợp và sử dụng những giọng nói đó trong cuộc sống của mình một cách tích cực.
Bài Facebook gốc có dẫn một bài nghiên cứu về trải nghiệm nghe tiếng nói. Tỷ lệ được báo cáo phụ thuộc vào cách định nghĩa và nhóm nghiên cứu; không dùng một tỷ lệ đơn lẻ để tự kết luận về tình trạng của mình.
Vì vậy, việc nhìn nhận những ảo thanh - ảo giác là khá phổ biến trong cộng đồng, và những “triệu chứng” này cũng nên được xem xét như là những trải nghiệm trong tâm lý, tránh những phán xét và kì thị bởi vì những suy xụp trong tâm lý nhiều khi không phải đến từ chính những ảo thanh - ảo giác mà đến từ cảm giác mặc cảm tự ti vì sự phán xét của những người xung quanh.
Minh Phúc
P/s: Mình ủng hộ việc dùng thuốc để hỗ trợ sức khoẻ tâm thần và đồng thời đây cũng không phải coi nhẹ ảo thanh – ảo giác mà khuyến khích sự cởi mở trong trao đổi, đón nhận những trải nghiệm đó trong quá trình phát triển tâm lý. Nếu thấy cần sự giúp đỡ của các chuyên gia sức khoẻ tâm thần thì mọi người đừng ngần ngại tìm kiếm nghen.
Lưu ý khi đọc lại
Đây là chia sẻ về trải nghiệm và cách lắng nghe, không thay thế đánh giá y khoa. Ảo thanh hoặc ảo giác có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân; khi mới xuất hiện, kéo dài hoặc ảnh hưởng sinh hoạt, nên tìm đánh giá chuyên môn. Không tự ngừng hay đổi thuốc. Nếu tiếng nói thúc giục làm hại bản thân hoặc người khác, cần có người tin cậy ở bên và tìm hỗ trợ y tế khẩn cấp.
Nguồn: Understanding Psychosis — NIMH.
Bài gốc đăng trên Facebook ngày 14/10/2025. Xem bài Facebook gốc.
Ảnh gốc được giữ nguyên nội dung, chỉ chỉnh màu nhẹ và thêm logo Mindful Space.